De eeuwenoude techniek van het witteren in de Grote Watering in Lommel krijgt internationale erkenning. De documentaire Water & Land, waarin onder meer deze bijzondere vorm van graslandbevloeiing wordt belicht, heeft in het Sloveense Bled twee prestigieuze prijzen gewonnen tijdens de Heritage in Motion Awards 2026. De film werd niet alleen bekroond in de categorie Audiovisual Heritage, maar mocht ook de hoofdprijs als algemene winnaar mee naar huis nemen.
De Heritage in Motion Awards belonen vernieuwende digitale en audiovisuele projecten rond cultureel erfgoed in Europa. Dit jaar namen meer dan dertig projecten uit negentien landen deel. De prijsuitreiking vond op 30 september plaats in het kasteel van Bled in Slovenië. De concurrentie was bijzonder gevarieerd, met onder meer virtualrealitytoepassingen, interactieve installaties en films.
De internationale jury was onder de indruk van Water & Land. Volgens de jury slaagt de documentaire erin om de schoonheid van traditionele erfgoedtechnieken te combineren met een actuele boodschap: eeuwenoude kennis kan vandaag nog altijd een belangrijke bijdrage leveren aan de strijd tegen de gevolgen van klimaatverandering.
De Grote Watering als prachtig decor
De achttien minuten durende documentaire neemt de kijker mee langs verschillende erfgoedpraktijken in België en Nederland. De film opent in de Grote Watering in Lommel, waar vrijwilligers van Natuurpunt al bijna vijftig jaar een bijzondere bevloeiingstechniek in ere houden.
Bij het zogenaamde witteren wordt mineraalrijk kanaalwater via een ingenieus netwerk van sloten, greppels en sluizen over de graslanden geleid. Die techniek zorgt voor een rijke plantengroei en helpt de bodem om water langer vast te houden. Daardoor blijven de graslanden ook tijdens droge periodes opvallend groen.
Wat ooit een manier was om de opbrengst van hooilanden te verbeteren, blijkt vandaag dus bijzonder waardevol in het licht van klimaatverandering. In 2023 kreeg de traditionele graslandbevloeiing bovendien een plaats op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
Oude kennis, nieuwe oplossingen
Naast het Lommelse witteren komen ook andere traditionele technieken aan bod. Zo wordt in Borgloon het haagdichten belicht, een eeuwenoude techniek waarbij takken worden gebogen en gevlochten om dichte, natuurlijke hagen te vormen. Verder besteedt de documentaire aandacht aan watermolens, bijenhouden en composteren. Allemaal voorbeelden van kennis die generaties lang werd doorgegeven en die ook vandaag nog nuttig blijkt.
De documentaire vormt het sluitstuk van een driejarig samenwerkingsproject van het Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG) en het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN). Het project onderzocht hoe traditionele praktijken kunnen bijdragen aan een duurzamere en klimaatbestendige samenleving.
De film werd gerealiseerd door filmmaker Joris Gijsen, die samen met Laura Danckaert het scenario schreef. Daarbij werden de erfgoedgemeenschappen nauw betrokken. "We wilden geen film over erfgoedgemeenschappen maken, maar met hen", vertelt Danckaert. De betrokkenen kregen verschillende versies van de documentaire te zien en mochten zelf bijsturen. "Deze prijs is dus ook een beetje van iedereen die voor de camera zijn kennis met ons wilde delen."
Verrassende overwinning
Voor de makers kwam de dubbele bekroning als een aangename verrassing. "Eerlijk? We hadden niet verwacht dat een film over heggenvlechten en composteren het zou halen tussen VR en interactieve installaties", vertelt Chantal Bisschop, stafmedewerker immaterieel erfgoed bij CAG.
"Maar misschien is dat net de boodschap. Het antwoord op de klimaatcrisis ligt niet altijd in iets nieuws. Soms zit het in kennis die al eeuwen in de handen van mensen zit, en die we opnieuw moeten leren zien."
De internationale jury prees vooral de manier waarop de documentaire laat zien dat immaterieel erfgoed veel meer is dan het bewaren van oude gebruiken. Het kan ook oplossingen aanreiken voor de uitdagingen van morgen.
Het project Water & Land viel trouwens al eerder in de prijzen. In 2024 ontving het de Ultima, de Vlaamse Cultuurprijs in de categorie Roerend en Immaterieel Erfgoed. Naast de documentaire leverde het project ook elf korte films, tien podcasts en vijf brochures op.
Dat een eeuwenoude Lommelse bevloeiingstechniek nu mee internationale prijzen in de wacht sleept, is alvast een mooie erkenning voor de vrijwilligers die zich al jarenlang inzetten voor het behoud van de Grote Watering.
Wie de bekroonde documentaire zelf wil bekijken, kan terecht op de website van Water & Land.
(Bronnen: Water & Land, Centrum Agrarische Geschiedenis en Forum of Slavic Cultures - archieffoto Lieve De Bleser)
Reactie plaatsen
Reacties