Historische sluis 't Saske opnieuw in gebruik: water verbindt natuur over de grens

De historische schutsluis 't Saske in de Pelterheggen is vandaag officieel heropend na een grondige restauratie. Daarmee krijgt het herstel van het eeuwenoude watersysteem dat natuurgebied De Plateaux in Nederland van water voorziet een belangrijke impuls. Het project betekent niet alleen het behoud van een bijzonder stukje erfgoed, maar moet ook helpen om de kwetsbare natuur beter te beschermen tegen verdroging.

Hoewel veel mensen de historische vloeiweiden van De Watering in Kolonie kennen, liggen op amper drie kilometer afstand, aan de andere kant van de Noord-Zuidverbinding, nog eens 52 hectare historische vloeiweiden in de Pelterheggen, op het grondgebied van Lommel en Bergeijk. Die worden al bijna 175 jaar gevoed met water uit het Kanaal Bocholt-Herentals.

Het irrigatiesysteem ontstond halverwege de 19de eeuw. Vanaf 1851 liet de Maastrichtse industrieel Clermont een vier kilometer lang aanvoerkanaal graven om voedsel- en kalkrijk water naar de droge zandgronden van het Kempisch Plateau te brengen. Halverwege werd een schutsluis gebouwd om het hoogteverschil tussen het kanaal en de vloeiweiden te overbruggen. Die sluis kreeg al snel de naam 't Saske, een naam die vandaag nog voortleeft in de Saskesdreef. Via het systeem konden de vloeiweiden worden bevloeid en werd het geoogste hooi zelfs per boot afgevoerd.

Door de jaren heen raakten zowel het kanaal als de sluis in verval. Natuurmonumenten, eigenaar van de infrastructuur, besliste daarom om het historische systeem opnieuw in ere te herstellen. Dankzij de restauratie kan opnieuw voldoende water vanuit het Kanaal Bocholt-Herentals naar de vloeiweiden, bossen en heide van De Plateaux worden geleid. Door het water langer vast te houden en langzaam in de bodem te laten infiltreren, wordt ook het grondwater aangevuld. Zo zijn de heide, vennen en vloeiweiden beter bestand tegen langdurige droogte.

De restauratie van 't Saske maakt deel uit van een groter herstelprogramma dat uit vier onderdelen bestaat: infiltratiegebieden aanleggen, de historische sluis restaureren, de aanvoersloot uitbaggeren en beverbestendig maken, en de historische vloeiweiden herstellen. Met de oplevering van de infiltratiemaatregelen en de restauratie van de sluis zijn de eerste twee fases afgerond. De overige werken volgen in 2026 en 2027.

Bijzonder aan het project is dat zowel de sluis als een groot deel van het aanvoerkanaal op Belgisch grondgebied liggen, terwijl ze van cruciaal belang zijn voor de natuur net over de grens. De restauratie kwam tot stand dankzij een samenwerking tussen Natuurmonumenten, de Provincie Noord-Brabant, Coca-Cola in Nederland en de stad Lommel, die haar kennis over de cultuurhistorische waarde van het gebied deelde. De Provincie Noord-Brabant trok hiervoor ruim 946.000 euro uit, terwijl ook Coca-Cola financieel bijdroeg.

Met de heropening van 't Saske wordt niet alleen een historisch monument veiliggesteld, maar krijgt ook een watersysteem dat natuur, erfgoed en waterbeheer al bijna 175 jaar met elkaar verbindt opnieuw een toekomst. Bovendien blijft zo ook het eeuwenoude ambacht van graslandbevloeiing behouden, dat sinds 2024 erkend is als UNESCO-immaterieel cultureel erfgoed.

Op foto 1 onder vlnr: Bob Nijs, burgemeester Stad Lommel;  Marc Oudenhoven, gedeputeerde  Provincie Noord-Brabant; Rob van Schijndel, landsdeelmanager Natuurmonumenten; Frank Buijs, senior director public policy van The Coca-Cola Company