In Bibliotheek Lommel vond vanmorgen de boekvoorstelling plaats van Toos, het nieuwste boek van tekenaar en auteur Caryl Strzelecki. Een dertigtal geïnteresseerden woonde de intieme en beklijvende voorstelling bij, die werd afgesloten met koffie en een huisgemaakte koek. Na een korte inleiding door Tinne van de bib werd Caryl Strzelecki geïnterviewd door Hans Put, die met veel respect en aandacht inging op het ontstaan van het boek, de bewuste keuze voor zelfpublicatie en het persoonlijke verhaal van Caryl’s ouders dat aan de basis ligt van Toos. (Foto's Lieve De Bleser)
Een boek zonder compromissen
Toos is gebaseerd op de dagboeken van Caryl’s moeder, die hij kort voor haar overlijden van haar in handen kreeg. "Doe ermee wat je wil", zei ze nog tegen hem. Aanvankelijk liet hij ze een jaar onaangeroerd in de kast liggen. “Ik kende mijn moeder,” vertelde hij. “Ik wilde het eigenlijk niet lezen.” Pas later begon hij voorzichtig te bladeren, en ontdekte hij passages over zijn vader die hij nooit eerder had gekend. Dat werd het startpunt van een intens creatief proces.
De dagboeken beschrijven onder meer het liefdesverhaal van zijn ouders in het naoorlogse Limburg, de moeilijke positie van een jonge vrouw in de jaren vijftig, en later de zware realiteit van dementie en mantelzorg. De taal van zijn moeder is rauw, ongefilterd en soms confronterend. Net daarom wilde Caryl er niets aan veranderen.
Die houding bracht hem uiteindelijk tot zelfpublicatie. Een uitgever toonde aanvankelijk interesse, maar wilde de tekst aanpassen en sturen. “Daar kon ik niet in meegaan,” zei Strzelecki. “De taal van mijn moeder mocht niet worden aangeraakt.” Ook zijn dochter speelde daarin een doorslaggevende rol: zij drong erop aan om de stem van haar grootmoeder volledig intact te laten. Zo werd Toos een boek zonder compromissen, in een beperkte oplage.
Dementie zonder romantisering
Een groot deel van het gesprek ging over de dementie van Caryl’s vader en de impact daarvan op zijn moeder. Toos toont niet de verzachtende of heroïsche kant van mantelzorg, maar ook de vermoeidheid, irritatie, schuldgevoelens en eenzaamheid. Dat maakt het boek herkenbaar en soms pijnlijk eerlijk.
Caryl vertelde hoe hij pas echt begreep hoe zwaar het voor zijn moeder was toen hij zelf één nacht alleen voor zijn vader moest zorgen. “Toen hij om de tien minuten dezelfde vraag stelde, hoorde ik mijn eigen stem hard worden. Dat moment heeft mij wakker geschud.”
De mondharmonica als laatste houvast
Muziek bleef voor Caryl’s vader tot het einde een vorm van contact met de wereld. Al lang voor zijn dementie was hij muzikaal, en tijdens zijn ziekte werd de mondharmonica zijn laatste manier om te communiceren. Steeds opnieuw speelde hij hetzelfde deuntje, tot wanhoop van zijn omgeving, maar voor hem was het een houvast. Wanneer woorden verdwenen en gesprekken onmogelijk werden, bleef de mondharmonica een teken van aanwezigheid, een eenvoudige melodie als laatste brug tussen hem en de mensen rondom hem.
Beelden als tegengewicht
Naast de dagboekfragmenten bevat Toos ook illustraties van Caryl zelf. Het duurde maanden voor hij de juiste toon vond. Uiteindelijk koos hij voor lichte, soms zelfs speelse beelden als tegengewicht voor de harde tekst. “Ik wilde het niet te zwaar maken,” legde hij uit. “De beelden moesten ademruimte geven.”
Voor wie is Toos?
Volgens Strzelecki is het boek niet geschreven met een uitgesproken doelpubliek voor ogen. “Iedereen kan er iets uithalen,” zei hij. “Maar misschien helpt het ook om te tonen dat dementie en mantelzorg niet altijd mooi of romantisch zijn.” Net die eerlijkheid maakt Toos bijzonder binnen het Vlaamse literaire landschap.
Na het officiële gedeelte konden bezoekers het boek inkijken, napraten met de auteur en een exemplaar laten signeren, vaak met een persoonlijke tekening.
Toos is voorlopig enkel particulier te koop: bij Caryl Strzelecki thuis of op stripbeurzen waar hij zelf aanwezig is.
Reactie plaatsen
Reacties